Avrupa sigorta piyasası savaşın gölgesinde yeniden şekillenirken, Türk sigortacılığı da politik gelişmelerden etkilenecekti. 1938’de Cumhurbaşkanlığı görevini üstlenen İnönü, Başbakanlık görevini yeniden Celal Bayar’a verdi. Ancak, ikili arasındaki politik iş birliği yalnızca iki buçuk ay sürebildi. Yeni hükümetin kurulmasından hemen sonra patlak veren Denizbank yolsuzluk soruşturması nedeniyle Celal Bayar istifa etmek zorunda kaldı.
-Doç. Dr. Hasan Meral
1938 yılı Türkiye Cumhuriyeti tarihinin en sessiz fakat en derin dönüşümlerinden birine sahne oldu. 10 Kasım’da Mustafa Kemal Atatürk’ün vefatının ardından, İsmet İnönü liderliğinde “Milli Şef” dönemini başladı. İnönü, hızla yaklaşan bir fırtınanın, İkinci Dünya Savaşı’nın gölgesinde, 11 Kasım 1938’de Cumhurbaşkanlığı koltuğuna oturdu.
İnönü göreve geldikten bir yıl sonra Almanya Polonya’yı işgal edecek, savaş resmen başlayacaktı. Türkiye kuruluşunun 15. yılında, bağımsızlığını tehdit eden büyük bir tehlike ile karşı karşıya kalmıştı. Sigortacılık, savaşın getirdiği olumsuz koşullardan doğrudan etkilenen sektörlerden biri oldu. Tedarik zincirlerindeki kesintiler ve savaşla artan riskler, sigorta sektöründe yeni bir yapılanma ihtiyacını doğurdu.
İlk tepki, küresel sigorta piyasasının merkezi konumundaki İngiliz sigortacılardan geldi. Lloyd’s, savaşın başlamasıyla birlikte savaş kaynaklı riskleri sigorta kapsamı dışında bıraktığını duyurdu. Bu durum, küresel ticaretin durması anlamına geliyordu. İngiliz Hükümeti hızla harekete geçerek savaş riskleri için reasürans kapasitesi sağladı. Ardından, Lloyd’s yeni bir savaş sigortası tarifesi hazırlandı. Bu tarife, savaş süresince yapılacak birçok anlaşmada referans alınacaktı.
Savaş, sigorta sektöründe riskleri artırırken yeni fırsatlar da doğurdu. Uluslararası sigortacılıkta aksamalar yaşansa da ulusal pazarlar önemli bir gelişim sağladı. Can ve mal güvenliği konusunda endişe duyan milyonlar, sigorta ürünlerine daha fazla ilgi gösterdi. Sigorta şirketleri, savaş risklerini kapsayan yeni ürünler piyasaya sürdü. Böylece hem daha fazla poliçe satma hem de daha yüksek prim uygulama fırsatı buldular. Savaşın hemen ardından, İngiltere’deki prim üretimi savaş öncesi döneme kıyasla; hayat branşında iki katına, yangın branşında iki buçuk katına, nakliyat branşında ise dört katına ulaşmıştı.
Avrupa sigorta piyasası savaşın gölgesinde yeniden şekillenirken, Türk sigortacılığı da politik gelişmelerden etkilenecekti. 1938’de Cumhurbaşkanlığı görevini üstlenen İnönü, Başbakanlık görevini yeniden Celal Bayar’a verdi. Ancak, ikili arasındaki politik iş birliği yalnızca iki buçuk ay sürebildi. Yeni hükümetin kurulmasından hemen sonra patlak veren Denizbank yolsuzluk soruşturması nedeniyle Celal Bayar istifa etmek zorunda kaldı. Soruşturmanın, aralarında Refii Bayar’ın da bulunduğu Milli Re’nin üst düzey yöneticilerine uzaması, Türk sigorta sektöründe kilit rollerin yeniden belirlenmesine zemin hazırlayacaktı.
Yeni yapılanmanın ilk somut adımı Refii Bayar’ın Milli Reasürans genel müdürlüğünden ayrılması oldu. Bayar, babasından yalnızca üç ay sonra, sağlık sorunlarını gerekçe göstererek görevinden istifa etti. Aslında bu ayrılık mevcut politik atmosferin kaçınılmaz bir sonucuydu. Refi Bayar, Milli’deki görevinden ayrıldıktan sonra bir süre daha Ankara Sigorta’nın teknik müdürlüğünü yapmaya devam edecekti. Fakat Bayar’ın bir yıl sonra gelen beklenmedik ölümü, sigortacılık camiasını derinden sarstı.
Refi Bayar’ın ölüm nedeni kalp krizi olarak açıklansa da intihar ettiğine dair söylentiler uzun süre devam etti. Bayar ailesi, oğullarının yaşadığı politik baskı nedeniyle hayatını kaybettiğini iddia ediyordu. Celal Bayar, bu olayın sorumlusu olarak doğrudan İnönü’yü işaret edecek, böylece ikili arasındaki politik gerilimi daha da tırmanacaktı. Nihayetinde, Refi Bayar’ın yargılandığı davada tüm sanıklar beraat etti. Ancak, Cumhuriyet sigortacılığının ilk yıllarında önemli bir rol üstlenen Bayar ailesinin sektördeki yolculuğu trajik bir şekilde noktalanmış oldu.
Bu bölümde, 1938 yılındaki politik dönüşümün ve savaşın gölgesinde Türk sigorta sektöründe yaşanan kurumsal kırılmaları inceledik. Gelecek bölümde, İkinci Dünya Savaşı’nın zorlayıcı koşulları altında, Türk sigortacılığının nasıl bir sınav verdiğine ve sektörün bu krizden nasıl etkilendiğine bakacağız.
Not: Bu metin, LinkedIn’de yayınlanan Türk Sigortacılığının İzinde isimli bültenin bir parçasıdır.
