“Sustainable and Resilient Infrastructure” dergisinde yayımlanan, “ESG Factors and Disaster Insurance Gaps: A Machine Learning Analysis” başlıklı çalışmamızda, koruma açığının nedenlerini inceledik. Araştırmanın sonuçlarına göre afet sigorta açıklarının belirleyicileri arasında ilk sırada toplam ekonomik hasar yer alıyor. Ancak daha önemlisi, altyapı ve yönetişim göstergelerinin belirleyici rolü. Örneğin, yolsuzlukla mücadele performansı yüksek olan ülkelerde sigorta kapsamı anlamlı şekilde artıyor.
-Doç. Dr. Hasan Meral
Her yıl daha fazla doğal afet yaşıyoruz. İklim krizinin şiddetlendirdiği bu afetler, artık yalnızca çevresel değil, aynı zamanda ekonomik ve sosyal bir soruna dönüşmüş durumda. Kontrolsüz kentleşme, yetersiz altyapı ve sosyal eşitsizlikler bu kırılganlığı daha da derinleştiriyor. Bu bağlamda şu soruyu sormadan geçemeyiz: Bu felaketler karşısında gerçekten ne kadar güvendeyiz?
Son 25 yılda kaydedilen afet sayısı, bir önceki çeyrek yüzyıla göre neredeyse iki katına çıktı. Sadece 2023 yılında doğal afetlerden kaynaklanan doğrudan ekonomik kayıplar 200 milyar doları aştı. Doğal afetlerin her yıl küresel ekonomiye verdiği zarar ortalama 520 milyar doları buluyor ve yaklaşık 26 milyon insanı yoksulluğa itiyor. Son yıllarda meydana gelen pek çok afet, bölgedeki toplumsal kalkınmayı sekteye uğratan ciddi ekonomik şoklara neden oldu.
İşte bu noktada sigorta sistemleri devreye giriyor. Sigorta, doğal afetlerin neden olduğu ekonomik kayıpları azaltmak ve toplumsal toparlanmayı hızlandırmak açısından hayati bir işlev görüyor. Ancak ne yazık ki dünya genelinde ciddi bir sigorta koruma açığı ile karşı karşıyayız. Sigorta açığı kavramı, yaşanan toplam ekonomik kayıplarla sigorta sistemi tarafından ödenen tazminatlar arasındaki farkı ifade ediyor.
2022 yılı itibarıyla dünya genelindeki sigorta koruma açıklarının 7,8 trilyon ABD dolarına ulaştığı tahmin ediliyor. Özellikle düşük sigorta penetrasyonuna sahip, düzenleyici altyapısı zayıf ülkelerde bu açık çok daha belirgin. Sigortanın var olduğu ama yeterli koruma sağlayamadığı bir sistemden söz ediyoruz.
Seyit Hamza Çavga ile kaleme aldığımız ve Sustainable and Resilient Infrastructure dergisinde yayımlanan, “ESG Factors and Disaster Insurance Gaps: A Machine Learning Analysis” başlıklı çalışmamızda, bu açığın nedenlerini derinlemesine inceledik. 2000–2022 dönemine ait afet verilerini ve sürdürülebilir kalkınma göstergelerini bir araya getirerek, makine öğrenmesi teknikleriyle afet sigortası kapsamını etkileyen faktörleri analiz ettik. Araştırmanın sonuçlarına göre afet sigorta açıklarının belirleyicileri arasında, ilk sırada, şaşırtıcı olmayan bir şekilde toplam ekonomik hasar yer alıyor. Afetin büyüklüğü arttıkça sigorta sistemlerinin yetersiz kaldığı açıkça görülüyor. Ama daha önemlisi, altyapı ve yönetişim göstergelerinin belirleyici rolü. Örneğin, yolsuzlukla mücadele performansı yüksek olan ülkelerde sigorta kapsamı anlamlı şekilde artıyor. Aynı şekilde, sanitasyon hizmetlerine erişim, yani temel altyapı kalitesi de sigortanın etkinliğini doğrudan etkiliyor.
Ayrıca ekonomisi birincil sektörlere (tarım, balıkçılık vb.) dayalı olan ülkelerde sigorta koruması çok daha düşük. Bu durum, kırsal alanların hem daha kırılgan hem de daha savunmasız olduğunu gösteriyor. Ayrıca afetlerin süresi uzadıkça mevcut sigorta güvencesi yetersiz kalmaya başlıyor. Yani ülkelerin ekonomik, sosyal, çevresel ve yönetişim göstergeleri, sigorta sistemlerinin başarısını doğrudan etkiliyor.
Elde ettiğimiz bulgular yalnızca bir akademik tartışmanın konusu değil. Aynı zamanda sigorta stratejilerinin sürdürülebilir kalkınma hedefleriyle entegre edilmesi gerektiğini gösteriyor. Özellikle Birleşmiş Milletler ’in 9. ve 16. Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri olan “Altyapı ve Yenilikçilik” ile “Barış, Adalet ve Güçlü Kurumlar” bu bağlamda kritik öneme sahip.
Küresel riskler karşısında daha dirençli toplumlar inşa etmek istiyorsak, sigorta sistemlerini yalnızca bir tazminat aracı olarak değil, sosyal adaletin ve ekonomik kalınmanın bir bileşeni olarak yeniden düşünmeliyiz.
* Bu yazı, yazarın Sustainable and Resilient Infrastructure dergisinde yayımlanan “The Role of ESG Indicators in Closing the Disaster Insurance Gap: A Machine Learning Analysis” başlıklı akademik çalışmasından yararlanılarak hazırlanmıştır.
Meral, H., & Cavga, S. H. (2025). The role of ESG indicators in closing the disaster insurance gap: a machine learning analysis. Sustainable and Resilient Infrastructure, 1–15. https://doi.org/10.1080/23789689.2025.2536404
