Sorumlu aktüerlere getirilen yeni sınırlandırmaların yürürlüğe girmesi nitelikli aktüer arzında sıkıntı yaratabilir. Genelge, hem uygulama esasları hem de sektöre olası yansımaları açısından önemli soru işaretleri barındırırken, aktüerya mesleğinde bağımsızlık hedefi ile uygulamadaki ihtiyaçlar arasında yeni bir tartışmaya neden olacak gibi görünüyor.
-Orhun Emre Çelik
Yasal düzenlemeler, genellikle kamu yararının korunması, bir sektörde ortaya çıkan aksaklıkların giderilmesi ya da belirli bir mesleki faaliyetin kalitesini ve bağımsızlığını güvence altına almak amacıyla yapılır. Düzenleyici otoriteler, piyasada fark ettikleri bir riski önlemek, standart oluşturmak veya uluslararası uygulamalarla uyum sağlamak için kural koyar. Ancak bir düzenlemenin başarılı olabilmesi için hangi soruna çözüm getirdiğinin açıkça ortaya konması, paydaşların görüşlerinin dikkate alınması ve olası yan etkilerinin önceden değerlendirilmesi gerekir. Aksi halde iyi niyetle hazırlanan bir taslak bile sektörde beklenmedik sorunlara yol açabilir.
Bu açıdan geçtiğimiz ay yayınlanan 2026/18 sayılı Sorumlu Aktüerlere İlişkin Sınırlandırmalara Dair Genelge’nin olası etkilerini değerlendirmekte yarar görüyorum.
Belirsizlikler ihtilaflara zemin oluşturabilir
Belki Birlik komitelerinde ya da başka mecralarda tartışılmıştır ancak düzenlemenin amacının net biçimde açıklanmamış olması, hem paydaşların katkı sunmasını hem de düzenlemenin hedefine ulaşıp ulaşmadığının sonradan değerlendirilmesini zorlaştırmaktadır. Benzer şekilde mevcut sınırlamanın nesnel ölçüt olarak hangi bakış açısı ile seçildiği düzenlemede açık değildir. Avrupa Birliği ve dünya uygulamalarında bu denli katı sınırlamalara rastlanmamaktadır.
Düzenlemede kullanılan “takvim yılı”, “aynı dönem”, “aynı tüzel kişi veya topluluk kapsamında faaliyet gösterme” ve “ortaklık” gibi kavramların bir sektör duyurusu ile açıklanması birçok belirsizliği ortadan kaldıracaktır. Aksi halde uygulamada farklı yorumlarla karşılaşılabilir ve olası ihtilaflara zemin oluşabilir. Özellikle grup şirketlerine hizmet veren aktüerler için istisna öngörülmemiş olması, aynı grup çatısı altındaki sigorta şirketlerinin tek bir aktüerle çalışmak zorunda kalması gibi, aktüerin bağımsızlığını zayıflatıcı bir sonuç doğurabilir — oysa uzun süredir yapılan düzenlemelerin temel amaçlarından birinin bağımsızlığı güçlendirmek olduğu düşünülürse bir çelişkinin ortaya çıkma riski bulunmaktadır.
Sektörel etkileri göz ardı edilmemeli
Düzenlemenin sektörel etkileri de göz ardı edilmemelidir. 2025 yıl sonu verileri üzerinden yapılan analize göre 25 şirketin yeni bir sorumlu aktüerle çalışma ihtiyacı doğacaktır. Sorumlu aktüer olarak çalışan aktüerlerin mevcut çalışma şekillerini sürdürmeleri halinde her biri sınırlamada belirlenen üç şirket ile çalışan en az 8 yeni sorumlu aktüerin 2027 yılında görev alacağı anlamına gelmektedir. Bu, özellikle küçük ve orta ölçekli şirketler için ciddi bir arz sıkıntısına yol açabilir; zira sorumlu aktüer olarak çalışan nitelikli aktüer sayısının sınırlı olduğu bir piyasada ani bir talep artışı maliyetlerin yükselmesi riski yanında arz yetersizliği ile sorumlu aktüer bulunamaması riskini ortaya çıkarmaktadır. Aktüerya fonksiyonuna ilişkin düzenlemede tanımlanan üç yıllık geçiş sürecinin bile yetersiz kaldığı dikkate alındığında yürürlük tarihinin 1 Ocak 2027 olduğu böyle bir düzenleme ile tanınan süre şirketlerin yeni sözleşmeler kurması ve bilgi transferini tamamlaması için yeterli olmayabilir.
Tüm sektör paydaşlarını ilgilendiren değişik konulardaki yasal değişikliklerin sürekli gündemimize gelmesi bir taraftan sektörel olarak ilgilenilecek birçok problem olduğunu gösterirken diğer taraftan sektörün ne kadar hareketli ve güncel gelişmelere göre pozisyon alabilen bir yapıda olunduğunu da ortaya koymaktadır. Bu düzenlemenin aktüerya mesleğine ve sektöre nasıl bir etkisi olacağı kısa süre içinde ortaya çıkmaya başlayacaktır. Umarım son 20 yıldır yapılan düzenlemelerin de katkısıyla artmakta olan aktüeryal çalışmaların şirketlere sağladığı fayda, bu süreçten de olumlu şekilde etkilenir.
